Tweede zondag van de advent

Matteüs 3, 1-12

Ik durf er bijna niet aan te denken wat er – waarschijnlijk – gebeuren zou, als ik op dit moment tegenover u dezelfde toon zou aanslaan als die waarmee Johannes de Doper zich in het evangelie van vandaag richt tot de farizeeën en sadduceeën die zich onder zijn gehoor bevinden. 'Addergebroed...' Ik kan me voorstellen dat ze zich 'bekocht'. Helemaal uit Jeruzalem gekomen – minstens uit nieuwsgierigheid, wellicht ook vanuit een oprecht verlangen naar bekering – krijgen ze van deze donderpredikant de volle laag: 'Addergebroed, wie heeft jullie wijsgemaakt dat je veilig bent voor het komende oordeel?' Mag het niet een onsje minder..?

Zou ik zoiets doen, dan zou er – in het gunstigste geval – hier en daar een wenkbrauw worden opgetrokken. 'Nou, nou... Iets minder mag ook wel.' Anderen daarentegen zouden boos de kerk uitbenen onder het motto: 'Die ziet mij hier niet meer terug!' Ook acht ik niet uitgesloten dat ik door de bisschop persoonlijk op het diocesane matje zou worden geroepen: 'Beste pastoor, dit kan echt niet. Er komen al zo weinig mensen, zo jaag je ze nog verder de kerk uit...'

Inderdaad. Klantenbinding is het allemaal niet. De harde toon stuit mensen van nu tegen de borst. Men pikt dit eenvoudig niet meer. De ouderwetse donderpredikant is – samen met zijn verhaal – aan de kant geschoven. Die tijden zijn voorbij. En dat is maar goed ook.

En toch laat de kerk – elk jaar opnieuw – Johannes de Doper aan het begin van de advent opdraven. En dat niet zonder reden. Boete en bekering, de rode draad in het evangelie van vandaag, zijn begrippen die ons anno nu niet zo lekker in het gehoor liggen. En toch mogen ze niet ontbreken.

Boete. We associëren het woord vrijwel meteen met 'straf'. Als ik een overtreding heb begaan, krijg ik een boete. Krijg ik straf. En heb ik de boete betaald – of mijn straf uitgezeten, dan is de zaak afgedaan. Dan is het 'zand erover'. En kunnen we weer verder met elkaar. Maken we een nieuw begin. Desondanks laat het woord 'boete' een nare smaak in de mond na. Het is te beladen om er zomaar overheen te kunnen stappen.

Jammer. Want de oorspronkelijke betekenis van het woord is helemaal niet zo negatief. Het woord 'boete' [ ... ] is verwant aan het woord 'beter'. Zo zeggen we bijvoorbeeld van vissers die hun netten repareren: ze boeten hun netten. 'Boete' doen – zo zou je kunnen zeggen – heeft iets van 'werk in uitvoering'. Van 'herstelwerkzaamheden'. Het gaat immers om het herstel van het netwerk aan relaties die wij als mensen kennen en trachten te onderhouden: mijn relatie met God – mijn relatie met mijn naaste – en de relatie tot mijzelf. Als dat netwerk goed onderhouden wordt, zal dat zeker bijdragen tot kwaliteit van leven en menselijk geluk.

Laten we dus – in die zin – boete doen. Werken aan herstel. Onze zwakheden en tekorten eerlijk onder ogen zien – in de wetenschap dat alleen die mens, die weet heeft van zijn kleinheid – en deze kleinheid ook durft te erkennen – tot groei in staat is.

De oproep tot bekering, de oproep tot mentaliteitsverandering – in de oorspronkelijke Griekse tekst wordt gesproken van 'meta-noia', letterlijk: 'om-denken', 'anders gaan denken' – vormt het begin van de verkondiging van Johannes. Geen nieuwe wereld – zo schreeuwt hij van de daken – zonder mensen die anders gaan denken, die anders in het leven staan. En dat zijn taal hard en weerbarstig is, heeft een reden. Het is Johannes menens. Hij wil geen zoete broodjes bakken. Niemand naar de mond praten. Hij wil – zoals elke predikant dat wil – mensen wakker schudden. En als het moet een beetje ruw. Na een goede preek – zo heb ik ooit een collega horen zeggen – zouden de toehoorders nooit meer de zelfden mogen zijn. Een goede preek moet ergens een beetje pijn doen. Schuren. Ons geweten wakker schudden.

Zijn wij bereid aan het begin van de advent de oproep tot bekering ter harte te nemen? Serieus te nemen? Ik kan me voorstellen dat juist trouwe kerkgangers hier wat moeite mee hebben. Ze doen immers – naar beste vermogen – wat ze moeten doen. Ze onderhouden naar eer en geweten de geboden. Ze zetten hun schouders onder de geloofsgemeenschap. Ze hebben oog, oor en hart voor hun naaste. Goede doelen worden van harte gesteund. Hoezo dan... bekering?

In zekere zin hebben deze mensen gelijk. Bekering wil niet zeggen: jezelf allerlei fouten toedichten en aanpraten die je niet hebt begaan. Anderzijds bestaat er ook zoiets als – zoals eerder genoemde collega dat noemde – 'vrome beroepsblindheid'. Laten we – en daar is moed voor nodig – eerlijk in de spiegel kijken die het evangelie ons voorhoudt en onszelf de vraag stellen: ben ik echt een mens die geen hebzucht kent? Geen eerzucht? Geen zelfzucht? Hoe stel ik mij op tegenover mensen in nood – ver weg en dichtbij? Een vragenlijst die ieder van ons – geen van allen zijn we heiligen – zonder problemen zou kunnen aanvullen.

Aan de andere kant zou het toch óók 'zonde' zijn, als we voortdurend zouden benadrukken waarin we nog tekortschieten. 'Bekering' betekent niet dat je jezelf kleiner maakt dan je bent. Dat je jezelf onnodig de put in praat. Van 'bekering' is evengoed sprake, als je het góede in jezelf en in de ander – en ook dat is aanwezig – weet te ontdekken en mobiliseren. Als je je talenten inzet ten goede, om zo – en laat het nog zo bescheiden zijn – mee te bouwen aan een wereld met een menselijk gezicht. Zo in- en in-menselijk dat ze goddelijke trekken krijgt.

Advent betekent 'werk aan de winkel'. Geloven dat bekering, dat ommekeer mógelijk is. Niet straks, maar hier en nu. De grootste schuld van de mens zijn niet zijn zonden, de grootste schuld van de mens is dat hij zich op elk moment bekeren kan en het niet doet.

Over bekering gesproken: in een interview – vele jaren geleden – wees een kritisch journalist Moeder Teresa op de vele misstanden in de kerk: 'De kerk moet veranderen ..!', sprak hij op een wat felle toon. Moeder Teresa bevestigde dit. 'Inderdaad, de kerk moet veranderen. Om te beginnen met jou en mij.'

Andere (recente) overwegingen / preken

Datum Voorganger Viering
27 november 2022 Roman Gruijters Eucharistieviering Vught
27 november 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
20 november 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
13 november 2022 Andreaskoor Eucharistieviering Weurt
9 oktober 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
2 oktober 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
18 september 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
21 augustus 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
15 augustus 2022 Ruud Roefs Maria ten Hemelopneming
7 augustus 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
17 juli 2022 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen
26 juni 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
19 juni 2022 Ruud Roefs Sacramentszondag
5 juni 2022 Ruud Roefs Pinksteren
26 mei 2022 Ruud Roefs Hemelvaart
22 mei 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
15 mei 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
8 mei 2022 Ruud Roefs Roepingenzondag
1 mei 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
24 april 2022 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen