derde zondag door het jaar (C-jaar)

Nehemia 8, 2-4a + 5-6 + 8-10; Lucas 1, 1-4 + 4, 14-21

In het jaar 587 voor Christus voltrekt zich een catastrofe. Het machtige Babylonië overweldigt het nietige Israël. Het land wordt bezet, Jeruzalem en zijn tempel vernietigd, velen vinden de dood – en de bovenlaag van de bevolking wordt afgevoerd in ballingschap. Het land is daarmee 'ont-hoofd', en de resterende inwoners blijven verweesd en stuurloos achter.

Toch betekent dit niet het einde. In het jaar 550 bezwijkt Babylonië op zijn beurt onder de druk van een nieuwe grootmacht: het rijk der Perzen. Anders dan de Babyloniërs zijn de Perzen vrij tolerant ten opzichte van de aan hen onderworpen volkeren, die – om een voorbeeld te geven – hun eigen godsdienst in alle vrijheid kunnen blijven uitoefenen. Een positief gegeven. Toch zal het nog een hele opgave blijken Israël, dat zonder zijn leiders het contact met zijn culturele en religieuze wortels voor een groot deel is kwijtgeraakt, opnieuw op de been te helpen.

Als de ballingen zijn teruggekeerd, is allereerst een goede en betrouwbare wetgeving nodig. Denk – ter vergelijking – aan onze eigen geschiedenis, aan de dagen volgend op de capitulatie van Nazi-Duitsland in mei 1945. Nederland had heel wat te verstouwen gekregen. Het was de tijd van 'Herrijzend Nederland'. Het land moest opnieuw worden opgebouwd. En juist dan zijn er leiders nodig. Duidelijke en heldere perspectieven. Richtlijnen en spelregels die het maatschappelijk leven opnieuw ordenen – en wel zo dat eenieder tot zijn of haar recht komt. Zo moet het ook toen in Israël zijn geweest, toen het land opnieuw moest worden opgebouwd. Men verwachtte een nieuw begin, onder de bezielende leiding van de staatsman Nehemia en de priester Ezra.

En dat nieuwe begin komt er ook. Nehemia en Ezra gaan voortvarend aan de slag. Nehemia herstelt de stadsmuren van Jeruzalem en treedt op tegen allerlei vormen van maatschappelijk onrecht. Ezra op zijn beurt tracht de godsdienst van de vaderen nieuw leven in te blazen, onder andere – en daarvan zijn we getuige in de eerste lezing – door het volk de Wet van Mozes terug te geven. De wet van Mozes – ontvangen uit Gods hand – als een veilige, betrouwbare leidraad voor menselijk samenleven. Een hoopvol perspectief. Een nieuw begin.

In de dagen van Jezus echter is van dat nieuwe begin, van het oorspronkelijk élan, weinig meer te merken. Het land zucht onder het wrede juk van de Romeinse bezetter, die het volk torenhoge belastingen oplegt. Op religieus vlak is er sprake van veel uiterlijk vertoon – en het nodige ellebogenwerk als het gaat om de verdeling van belangrijke, vaak ook winstgevende posities. Tegelijkertijd zijn er grote groepen die in diepe armoede leven. Gods-dienst en mensen-dienst gaan blijkbaar niet altijd samen.

Onnodig te zeggen dat het gist in Israël. Er heerst onvrede. En je voelt dan ook de spanning in de synagoge als Jezus het woord neemt. De mensen hangen aan zijn lippen. Wat zal hij zeggen? Na een verblijf van veertig dagen in de woestijn teruggekeerd naar zijn geboortegrond – een balling gelijk, opent Jezus, staande op een verhoging – juist als Ezra vijf eeuwen vóór hem – de boekrol die hem wordt aangereikt. De tekst van de profeet Jesaja (hoofdstuk 61) die hij citeert bevat een boodschap van hoop en bevrijding. Niet zo vreemd als je bedenkt dat hij stamt uit de tijd van de terugkeer uit de ballingschap. Hoopvolle woorden die vandaag in vervulling zijn gegaan. Aldus Jezus in zijn enige commentaar op deze woorden. De kortste preek aller tijden. Blijkbaar spreken de woorden voor zich.

Maar hoezo dan: 'Vandaag... in vervulling'? We weten immers hoe het Jezus verder zal vergaan. Precies als zo vele profeten vóór hem. Daarom: ofwel zijn zijn woorden en zijn geloof in het Rijk van God niet meer dan een illusie, de grootste vergissing aller tijden – ofwel... is dit 'vandaag' een vandaag van alle tijden. Van elke dag.

Wat bedoel ik daarmee? We kennen het verdere verloop van het verhaal. Direct na Jezus' woorden tekent zich al een scheiding der geesten af. Het verhaal vertelt ons hoe Jezus op tegenstand stuit. Hoe men hem wegjaagt uit de stad. Uit zijn stad. Inderdaad, een profeet wordt niet geëerd in zijn eigen vaderstad. Dat nieuwe begin komt er blijkbaar niet zomaar. Niet vanzelf. Niet als door een tovenaar die al onze dromen als bij toverslag realiseert. Er gebeurt niets zonder ons. Niets. Als we niet bereid zijn God handen en voeten te geven. En wel die van onszelf. 'Vandaag', als het even kan. 'Vandaag', de dag waarop ik besluit wat ik doe. Ga ik, in Jezus' spoor, mee in Gods droom – zoals Jesaja die verwoordt – of haak ik af?

De inhoud van de Wet, zoals Ezra die aan zijn mensen voorhoudt, is allerminst vrijblijvend. Evenmin als het woord van Jesaja dat klinkt uit Jezus' mond. Het gaat om een programma dat in praktijk dient te worden gebracht. Geen woorden, maar daden. En kijk maar: in heel zijn optreden maakt Jezus het verkondigde woord tot een levende werkelijkheid. Hij hééft hart voor de armen, hij hééft oog voor de blinden en bekommert zich daad-werkelijk om het lot van de kleine en verdrukte mens. Het is in het vandaag van elke dag dat Jezus zich onder de mensen begeeft. En het is in dát vandaag, dat wil zeggen: in de concrete ontmoeting met de concrete mens, in ieder woord van bemoediging, in elke uitgestoken hand, dat God zelf aan het licht komt. Ons 'rakelings nabij' – om de dichter Oosterhuis te citeren.

Aan de uiterlijke omstandigheden van het bestaan kunnen we niet zo veel veranderen. Ook ik voel me vaak genoeg machteloos – overspoeld door het wereldnieuws – verbijsterd door alle maatschappelijke verharding. Wat vandaag in vervulling heet te gaan, geschiedt niet als bij donderslag uit heldere hemel, is niet zoiets als een truc uit een goddelijke goocheldoos, waarbij de aarde stopt met beven en van het ene moment op het andere verandert in een aards paradijs. Maar ik kan minstens toch proberen – door mijn aanwezigheid en betrokkenheid – in het klein – mijn naaste een naaste te zijn. Met mijn talenten en ondanks mijn beperkingen te zijn als God voor de mens die een beroep op mij doet. De mens in wie God zelf mij aanziet. Vandaag. Hier en nu. En dat elke dag opnieuw.

Het is daarin dat de contouren van het Rijk Gods aan het licht komen. In menselijkheid die zo menselijk is dat ze goddelijke trekken krijgt. Dat te geloven, dat te blijven geloven vraagt om durf, doorzettingsvermogen en trouw. Ook in een kerk als de onze die – mag ik het zeggen? – vaak uit angst voor het heden – krampachtig meent te moeten vasthouden aan zekerheden van toen. Aan regels en voorschriften die – rigide toegepast – de menselijke maat uit het oog verliezen. Het Rijk van God is nog altijd ver weg, als mensen worden beoordeeld en afgerekend op feiten uit het verleden. Op een verbroken belofte of relatie. Op afkomst, overtuiging, geaardheid of geslacht. Laat – in godsnaam – onze kerk, deze kerk, en straks deze Tafel, een plaats zijn waar ieder mens van harte welkom is. Dat is de kerk waarin ik geloof. En dat is de kerk die ik mij niet laat ontnemen.

We zingen het toch zo vaak: 'Ubi caritas et amor, deus ibi est...' 'Waar vriendschap is en liefde, daar is God...' Dat deze woorden – vandaag nog – in vervulling mogen gaan.

Pastor Ruud Roefs

Andere (recente) overwegingen / preken

Datum Voorganger Viering
16 januari 2022 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
9 januari 2022 Andreaskoor Woord- en Communieviering Weurt
19 december 2021 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen
12 december 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
28 november 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
21 november 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
14 november 2021 Tekstgroep Our Choice Woord- en Communieviering Weurt
13 november 2021 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen
7 november 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
24 oktober 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
17 oktober 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
10 oktober 2021 Ruud Roefs Patroonsfeest H. Cornelius
3 oktober 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
26 september 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
19 september 2021 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Beuningen
12 september 2021 Ruud Roefs Patroonsfeest van de H. Cornelius
5 september 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Beuningen
22 augustus 2021 Roman Gruijters Woord- en Communieviering Weurt
15 augustus 2021 Ruud Roefs Eucharistieviering Weurt
8 augustus 2021 Andreaskoor Weurt, SV Woord- en Communieviering Weurt